گلبرگی از باغ زیبای قرآن

سيماى سوره مائده 

اين سوره يكصد و بيست آيه دارد و چند ماه پيش از رحلت پيامبر اكرم (ص) نازل شده  و هيچ يك از آيات آن نسخ نگشته است .

اين سوره به خاطر دعاي حضرت عيسي (ع) براي نزول مائده ي آسماني كه در آيه ي 114 آمده ، «مائده» ناميده شده است . البته به «عهد» و « عقود » نيز نام گذاري شده و در مجموع آيات اين سوره نسبت به يك پيمان شكني مهم هشدار مي دهد .

بيشترين خطاب « يا ايها الذين آمنوا » در اين سوره است . مثلا در سوره بقره يازده مرتبه ، ولي در اين سوره شانزده مرتبه آمده است .

اين سوره شامل مسائلي از قبيل : ولايت و رهبري ، رد عقيده تثليث ، وفاي به عهد و پيمان ها ، گواهي دادن به عدل ،‌تحريم قتل ، احكام خوردني ها ، احكام وضو ، غسل و تيمم ، سفارش به عدالت اجتماعي و احكام وصيت ، قصاص ، سرقت ،‌ زنا و ... مي باشد .

چون از آخرين سوره هايي است كه نازل شده ، با جمله ي « اوفوا بالعقود » در آغاز سوره ، سفارش به انجام همه ي تعهدات و پيمان ها دارد .

 *تفسير آيات بر طبق تفسير نور جناب حجه الاسلام قرائتي (گزيده نكات و پيامهاي آيات كلام الله مجيد)*

يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ وَهُوَ يَرِثُهَا إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا وَلَدٌ فَإِنْ كَانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ وَإِنْ كَانُوا إِخْوَةً رِجَالا وَنِسَاءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الأنْثَيَيْنِ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ(١٧٦)

176- they ask You for a legal verdict. say: "Allâh directs (thus) about Al­Kalâlah (those who leave neither descendants nor ascendants as heirs). if it is a man that dies, leaving a sister, but no child, she shall have half the inheritance. if (such a deceased was) a woman, who left no child, her brother takes her inheritance. if there are two sisters, they shall have two-thirds of the inheritance; if there are brothers and sisters, the male will have twice the share of the female. (thus) does Allâh makes clear to You (his Law) lest You Go astray. and Allâh is the All-Knower of everything."

176*از تو فتوا می خواهند، بگو: خداوند شما را درباره "میراث" «کلاله» -برادر و خواهر آن مرده ای که پدر و مادر و فرزند ندارد – فتوا می دهد: اگر مردی که فرزندی " و پدر و مادر" ندارد بمیرد و خواهر دارد، خواهر نیمی از آنچه او به جا گذاشته می برد و او – آن برادر – از خواهر خود اگر فرزندی ندارد ارث می برد. پس اگر دو خواهر باشند دو سوم میراث از آنچه " برادر" بازگذاشته می برند و اگر برادران و خواهران باشند برارد را بهره دو خواهر خواهد بود. خدا برای شما " احکام را " روشن بیان می کند تا مبادا گمراه شوید و خداوند به همه چیز داناست .

176- ils Te demandent ce qui a été décrété. Dis: ‹Au sujet du défunt qui n'a pas de père ni de mère ni d'enfant, Allah vous donne son décret: Si quelqu'un meurt sans enfant, mais a une soeur, à celle-ci revient la moitié de ce qu'il laisse. et Lui, il héritera d'elle en totalité Si elle n'a pas d'enfant. mais s'il a deux soeurs (ou plus), à elles alors les deux tiers de ce qu'il laisse; et s'il a des frères et des soeurs, à un frère alors revient une portion égale à celle de deux soeurs. Allah vous donne des explications pour que vous ne vous égariez pas. et Allah est Omniscient.

در آيه 12 همين سوره آمده بود كه خواهر و برادر از يكديگر يك ششم ارث مى برند واينجا مى فرمايد: نصف . اين به خاطر آن است كه در آنجا مراد، خواهر و برادر مادرىبود و در اينجا پدرى ، يا پدر و مادرى .

- ارث بردن خواهر و برادر از ميّت ، وقتى است كه او فرزند يا پدر ومادر نداشته باشد. وگرنه نوبت به خواهر و برادر نمى رسد.- سوره ى نساء با مسائل خانواده آغاز شد و با مسائل خانواده به پايانرسيد.

وظيفه ى مردم ، براى يادگيرى مسائل و احكام دينى ، رجوع به رهبران دينى است .

-  دين براى دنياى مردم برنامه دارد. موضوع ارث از يك جهت موضوعىاقتصادى و از جهتى موضوعى خانوادگى است و دين به لحاظ هر دو جهت ، براى آن احكامىمقرّر داشته است .

-  رعايت اولويّت ها در تقسيم ارث ،بيانگر اولويّت ها در رسيدگى به اعضاى فاميل است . پدر ومادر و فرزندان در يك رديفاند، امّا خواهران و برادران در مرحله ى بعدى .

- دوبرابر بودن سهم ارث مرد نسبت به زن ، بر پايه علم الهى است ، نه شرايط خاص اجتماعىِزمان پيامبر كه زنان ضعيف شمرده مى شدند.

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الأنْعَامِ إِلا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ مَا يُرِيدُ (١)

1- O ye who believe! fulfil (all) obligations. lawful unto you (for food) are all four-footed animals, with the exceptions named: but animals of the chase are forbidden while ye are In the sacred precincts or In pilgrim garb: for Allah doth command according to His will and plan.

1* ای کسانی که ایمان آورده اید، به پیمانها و قراردادها وفا کنید  از عبدالله عباس روایت است که مراد ، همه اوامر و نواهی قرآن است در احکام حلال و حرام و حدود و فرائض "خوردن گوشت" چهار پایان زبان بسته، جز آنچه بر شما خوانده می شود، برای شما حلال شده است بی آنکه در حال احرام "حج یا عمره " شکار را حلال شمارید . همانا خدا هر چه بخواهد حکم می کند.

1- les croyants! Remplissez fidèlement vos engagements. vous est permise la bête du cheptel, sauf ce qui sera énoncé [comme étant interdit]. ne vous permettez point la chasse alors que vous êtes en état d'ihram. Allah en vérité, décide ce qu'il veut.

کلمه "بهیمة" در این جا به معنای چهارپا و اعم از "اَنعام" است، "اَنعام" را به گاو و شتر و گوسفند می گویند و "بهیمة الانعام" که سه بار در قرآن آمده به معنای حلال بودن گوشت این چهارپایان است. امام صادق(ع) فرمودند: مراد از "بهیمة الانعام" جنین حیوان ذبح شده است که تزکیه مادرش، تزکیه او نیز به شمار می رود. مرحوم فیض در تفسیر صافی می فرماید: ممکن است این رویت بیان مصداق پنهان آن باشد و یا اینکه از شکم مادر به آنها "بهیمة" گفته می شود، بنابراین منافاتی با تعمیم ندارد.

- پیامبر(ص) فرمود: "لا دین لَمن لا عهد له" کسی که وفا ندارد، دین ندارد. آری، اگر به پیمان ها عمل نشود، اساس جامعه و اعتماد عمومی بهم می ریزد و هرج و مرج پیش می آید.

- کتب آسمانی، عهد خداوند هستند و باید به آنها وفادار بود، عهد قدیم (تورات)، عهد جدید (انجیل) و عهد اخیر (قرآن). در حدیث می خوانیم: "القرآن عهد الله".

مسلمانان باید به همه پیمانها و هر نوع قرارداد با هر کس و هر گروه ، پایبند باشند ، آن گونه که پیمان شکنی و ظلم ، رمز محرومیت هایت ، پایبندی به عهد و وفای به پیمان ، عامل بهره گیری هاست . خوش قولی رمز خوش روزی بودن است .

- کتب آسمانی نیز عهد خداوند است و باید به آنها وفادار بود .

-  ایمان اساس وفا به پیمان است .

-  برای حفظ امنیت مکه باید کمی هم محرومیت چشید و از شکار چشم پوشید.

- آن گونه که پیمان شکنی و ظلم، رمز محرومیت از نعمت ها و الطاف الهی است، پایبندی به عهد و پیمان، عامل بهره گیری از آنهاست.

- یکی از پیمان های الهی، توجه به احکام و حلال و حرام در خوردنی هاست.

- مصرف گوشت گاو، شتر و گوسفندی که مرده یا خفه و .. شده باشند، حرام است.

- همه چهارپایان حلال نیستند.

- احرام، عهد و پیمان با خداوند است.

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُحِلُّوا شَعَائِرَ اللَّهِ وَلا الشَّهْرَ الْحَرَامَ وَلا الْهَدْيَ وَلا الْقَلائِدَ وَلا آمِّينَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ يَبْتَغُونَ فَضْلا مِنْ رَبِّهِمْ وَرِضْوَانًا وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا وَلا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَنْ تَعْتَدُوا وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلا تَعَاوَنُوا عَلَى الإثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ (٢)

2- O ye who believe! Violate not the sanctity of the Symbols of Allah, nor of the sacred month, nor of the animals brought for sacrifice, nor the garlands that mark out such animals, nor the people resorting to the sacred house, seeking of the bounty and good pleasure of their Lord. but when ye are Clear of the sacred precincts and of pilgrim garb, ye may hunt and let not the hatred of some people In (once) shutting you out of the sacred Mosque lead you to transgression (and hostility on your part). help ye one another In righteousness and piety, but help ye not one another In sin and rancour: fear Allah. for Allah is strict In punishment.

2* ای کسانی که ایمان آورده اید، " شکستن حرمت" نشانه خدا – مناسک حج – را روا مدارید و نه " شکستن حرمت " ماه حرام و نه قربانی بی نام و نه قربانیان گردنبند بسته – نشاندار- و نه آهنگ کنندگان بیت الحرام – خانه شکوهمند یعنی کعبه – را که از پروردگار خویش بخشش و نیکویی و خشنودی می جویند و چون از احرام بیرون آمدید شکار توانید کرد و دشمنی با قومی که از مسجد الحرام – نمازگاه شکوهمند- بازتان داشتند شما را بر آن ندارد که از اندازه درگذرید و یکدیگر را بر نیکوکاری و پرهیزگاری یاری دهید و یکدیگر را به گناهکاری و ستم بر دیگران یار مباشید و از خدا پروا کنید، که خدا سخت کیفر است .

2- les croyants! ne profanez ni les rites du pèlerinage (dans les endroits sacrés) d'Allah, ni le mois sacré, ni les animaux de sacrifice, ni les guirlandes, ni ceux qui se dirigent vers la Maison sacrée cherchant de leur Seigneur grâce et agrément. une fois désacralisés, vous êtes libres de chasser. et ne laissez pas la haine pour un peuple qui vous a obstrué la route vers la Mosquée sacrée vous inciter à transgresser. Entraidez-vous dans l'accomplissement des bonnes oeuvres et de la piété et ne vous entraidez pas dans le péché et la transgression. et craignez Allah, car Allah est, Certes, dur en punition!

 "هَدی" حیوان بی نشاطی است که برای قربانی در حج هدیه می شود و "قلائِد" حیواناتی هستند که پیش از مراسم حج، با آویختن چیزی به گردن آنها یا داغ زدن، علامت دار می شوند تا در مناسک حج، قربانی شوند.

- خداوند در ابتدای این آیه، احترام به همه شعائر را واجب و هتک حرمت آنها را حرام نموده است، ولی در میان شعائر، چند مورد را به خصوص ذکر کرده است: چهار ماه رجب، ذیقعده، ذیحجه و محرم که جنگ در آنها حرام است و ماه ذیحجه که حج در آن انجام می شود، هَدی که قربانی بی نشان است و قلائد که قربانی نشان دار است.

- اگر تحصیل عمل یک "بَرِِِّ" است، زمینه های آن چون: تامین مدرسه، کتاب، کتابخانه، آزمایشگاه، وسیله نقلیه و استاد و ... همه "تعاون بر بِرّ" است.

حیوانی هم که در مسیر هدف الهی قرار گیرد احترام دارد .

- حج و عمره، راهی برای تحصیل دنیا و آخرت است .

- در حج ، هدف اصلی سفر ، آهنگ کعبه است و فعالیت های دیگر در حاشیه است .

- هر نوع فعالیت اقتصادی و تجارت و صادرات و واردات مکه برای کشور های اسلامی آزاد است.

- چشم پوشی از خطای دیگران یکی از راه های جذب و تعاون بر نیکی است .

- در جامعه اسلامی ، نیکوکار تنها نیست و ستمگر یاور ندارد .

- احترام گذاردن به شعائر الهی، وظیفه اهل ایمان است.

- هتک حرمت و قداست شعائر الهی، حرام است.

- همه زمان ها یکسان نیستند. برخی روزها مثل ایام الله و برخی ماه ها مثل ماه حرام، احترام ویژه ای دارند.

- راهیان خانه خدا باید مورد احترام قرار گیرند.

- سراغ سود حلال رفتن یک ارزش است.