گلبرگی از باغ زیبای قرآن

*تفسير آيات بر طبق تفسير نور جناب حجه الاسلام قرائتي (گزيده نكات و پيامهاي آيات كلام الله مجيد)*

إِنَّ اللَّهَ فَالِقُ الْحَبِّ وَالنَّوَى يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَمُخْرِجُ الْمَيِّتِ مِنَ الْحَيِّ ذَلِكُمُ اللَّهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ (٩٥)

95- Verily! it is Allâh who causes the seed­grain and the fruit­stone (like date­stone, etc.) to split and sprout. He brings forth the living from the dead, and it is He who brings forth the dead from the living. such is Allâh, Then How are You deluded away from the truth?

95*همانا خداوند، شكافنده دانه و هسته است، زنده را از مرده بيرون مي آورد و بيرون آورنده مرده از زنده است. آن است خداوند شما، پس چگونه از حق منحرف مي شويد؟

95- C'est Allah qui fendre la graine et le noyau: du mort il fait sortir le Vivant, et du Vivant, il fait sortir le mort. tel est Allah. Comment donc vous laissez-vous détourner?

"فالق" از "فلق" به معناي شكافتن استو "حَبّ" و "حَبّه"، به دانه هاي خوراكي و غذايي مثل گندم و جو گفته مي شود. "نَوي" به معناي هسته است.

- از علف بی جان، حیوان جان دار و ار حیوان جاندار، شیر بی جان پدید می آید. از هسته بی جان، درخت زنده و از درخت رشد یافته، هسته بی جان خارج می شود.

- يكي از مصاديق آيه 95، به گفته روايات آن است كه گاهي از انسان هاي بي ايمان، افراد مؤمن پديد مي آيد و از انسان هاي با ايمان، گاهي فرزندان كافر به وجود مي آيد. "يخرج الحيّ مِنَ الميّت و مخرج الميّت مِنَ الحَيّ".

دقت در آثار طبيعي، از بهترين راه هاي خداشناسي است.

- رزق و روزي انسان، از راه همين دانه ها و بذرهاست كه خداوند رويانيده است، پس به سراغ چه كسي مي رويم؟

- کاشتن دانه و هسته، کار انسان، ولی شکافتن و رویاندن، کار خداست.

فَالِقُ الإصْبَاحِ وَجَعَلَ اللَّيْلَ سَكَنًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ حُسْبَانًا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ (٩٦)

96- (He is the) Cleaver of the daybreak. He has appointed the night for resting, and the sun and the moon for reckoning. such is the measuring of the All­Mighty, the All­Knowing.

96* خداوند، شكافنده سپيده دم است و شب را مايه آرامش قرار داد و خورشيد و ماه را اسباب شمارش ايام. اين است اندازه گيري خداوند قدرتمند دانا.

96- Fendeur de l'aube, il a fait de la nuit une phase de repos; le soleil et la lune pour mesurer le temps. voilà l'ordre conçu par le Puissant, l'Omniscient.

"اِصباح" هم به معناي صبح است هم به معناي سپري كردن شب و وارد صبح شدن، اما در اين جا مراد، هنگام دميدن سپيده صبح است.

در آیه قبل، سه نشانه از قدرت خداوند در زمین مطرح شد، در این آیه نشانه هایی از قدرت الهی در آسمان ها آمده است. شب و روز دو نشانه از قدرت الهی است که به واسطه گردش منظم خورشید و ماه پدید می آیند.

- امام رضا(ع) فرمود: ازدواج را در شب قرار دهيد، چون شب و همسر، هر دو وسيله سكون و آرامش انسانند.

پيدايش شب و روز نياز به قدرت و دانش دارد كه اين كار را با تقدير و اندازه گيري دقيق انجام دهد.

- خورشيد و ماه، وسيله نظم و حسابرسي و برنامه ريزي است.

- تفكر در نظم دقيق كرات آسماني، راه خداشناسي است.

- تفکر در نظم دقیق کرات آسمانی، راه خداشناسی است.

وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِهَا فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ قَدْ فَصَّلْنَا الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ (٩٧)

97- it is He who has set the stars for you, so that You may Guide Your course with their help through the darkness of the land and the sea. we have (indeed) explained In detail Our Ayât (proofs, evidences, verses, lessons, signs, revelations, etc.) for people who know.

97* و اوست كسي كه ستارگان را براي شما قرار داد تا در تاريكي هاي خشكي و دريا، به وسيله آنها راه يابيد. قطعاً ما نشانه ها را براي قومي كه آگاه و دانايند به تفصيل روشن ساختيم.

97- et C'est Lui qui vous a assigné les étoiles, pour que, par elles, vous vous guidiez dans les ténèbres de la terre et de la mer. Certes, nous exposons les preuves pour ceux qui savent!

اسلام به مظاهر طبیعت توجه خاصی دارد. نام برخی سوره ها از اشیای طبیعی است. عبادات اسلامی نیز با طبیعیات گره خورده است. همچون: وقت شناسی، قبله شناسی، خسوف و کسوف و نماز آیات، اول هر ماه و هلال. این ها سبب آشنایی مسلمانان با علم هیئت و ایجاد رصد خانه هایی در بغداد، دمشق، قاهره، مراغه و اندلس و نگارش کتاب هایی در این زمینه به دست مسلمانان شد.

خداوند براي سفرهاي دريايي و صحرايي كه در عمر انسان ها به ندرت پيش مي آيد، خداوند راهنما قرار داده است، آيا مي توان پذيرفت كه براي حركت دائمي انسان ها و گم نشدنشان در مسير حق، راهنما قرار نداده باشد؟ و اين بيانگر رسالت و امامت براي هدايت بشر مي باشد.

- در احاديث مراد از ستارگان هدايت كننده، رهبران معصوم و اولياي خدا بيان شده است.

ستارگان، مخلوق خدا و وسيله راهيابي اند.

- شناخت وزن و حجم و ميزان فاصله و سرعت حركت و مدار ستارگان و كلاً علم ستاره شناسي و نجوم، به تنهايي انسان را به خدا نمي رساند، بايد انسان اراده كند و بخواهد كه از اين راه، خدا را بشناسد.

- نظام ستارگان آسمان چنان دقیق است که می توان راه های زمینی را با آن پیدا کرد.

وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ فَمُسْتَقَرٌّ وَمُسْتَوْدَعٌ قَدْ فَصَّلْنَا الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَفْقَهُونَ (٩٨)

98- it is He who has created You from a single person (Adam), and has given You a place of residing (on the earth or In Your mother's wombs) and a place of storage [in the earth (in Your graves) or In Your father's loins]. indeed, we have explained In detail Our revelations (this Qur'ân) for people who understand.

98* و اوست كسي كه شما را از يك نفس آفريد، پس برخي قرار يافته و به دنيا آمده اند و برخي در پشت پدرها و رحم مادر به امانت گذاشته شده اند. ما آيات خويش را براي گروهي مه مي فهمند به تفصيل بيان كرديم.

98. et C'est Lui qui vous a créés à partir d'un personne Unique (Adam). et il y a une demeure et un lieu de dépٍt (pour vous.) nous avons exposé les preuves pour ceux qui comprennent.

در تعبير "أنشأ" دو نكته نهفته است: 1- ابتكار 2- تربيت مستمر، در آفرينش انسان هم نوآوري و ابتكار است، هم تربيت مستمر. آري، آفريدن تقليدي يا آفريدن و رها كردن، چندان ارزشي ندارد.

- درباره تعبير مستقر و مستودع، معناي ديگري هم گفته شده است، از جمله: شما داراي روح پايدار و جسم ناپايداريد، شما داراي ايمان پايدار و يا ناپايداريد، شما از نطفه زن كه در رحم پايدار است و نطفه مرد كه ناپايدار است پديد آمده ايد، مستقر در زمين و  وديعه در قبر تا روز قيامت هستيد، نعمت ها گاهي پايدار است و گاهي ناپايدار. در دعايي از امام صادق(ع) نقل شده كه پس از نماز عيد غدير، از خدا خواسته شود نعمت هايش را براي ما مستدام بدارد، چون خود فرموده است: فمستقر و مستودع.

اصل و ريشه همه شما يكي است، پس اين همه اختلاف و برتري طلبي و تبعيض چرا؟

- اين همه تنوع و نوآوري در خلقت انسان ها تنها از يك نفس، نشانه عظمت خداوند است.

- همه داده ها پايدار نيست. تا نعمت و امكانات هست، بهترين استفاده و بهره را ببريم.

- انسان تا اهل "فهم" نباشد، از معارف بهره نمي برد.

وَهُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ نَبَاتَ كُلِّ شَيْءٍ فَأَخْرَجْنَا مِنْهُ خَضِرًا نُخْرِجُ مِنْهُ حَبًّا مُتَرَاكِبًا وَمِنَ النَّخْلِ مِنْ طَلْعِهَا قِنْوَانٌ دَانِيَةٌ وَجَنَّاتٍ مِنْ أَعْنَابٍ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُشْتَبِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ انْظُرُوا إِلَى ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَيَنْعِهِ إِنَّ فِي ذَلِكُمْ لآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٩٩)

99- it is He who sends down water (rain) from the sky, and with it we bring forth vegetation of All kinds, and out of it we bring forth green stalks, from which we bring forth thick clustered grain. and out of the date­palm and its spathe come forth clusters of dates hanging low and near, and Gardens of grapes, olives and pomegranates, each similar (in kind) yet different (in variety and taste). look at their fruits when they begin to bear, and the ripeness thereof. Verily! In These things there are signs for people who believe.

99* و او كسي است كه از آسمان، آبي نازل كرد، پس به وسيله آن هر گونه گياه برآورديم و از آن سبزه ها خارج ساختيم. از آن سبزه ها دانه هاي بر هم نشسته و چيده شده بيرون آوريم و از شكوفه هاي خرما خوشه هايي نزديك به هم پديد آوريم و نيز باغ هايي از انواع انگورها و زيتون و انار پرورش دهيم كه برخي شبيه به هم و برخي غير متشابهند. به ميوه آن، آنگاه كه بار دهد و آنگاه كه ميوه مي رسد بنگريد. همانا در آن، نشانه هايي براي گروه با ايمان است.

99- et C'est Lui qui, du ciel, a fait descendre l'eau. puis par elle, nous fîmes germer toute plante, de quoi nous fîmes sortir une verdure, d'où nous produisîmes des grains, superposés les uns sur les autres; et du palmier, de Sa spathe, des régimes de dattes qui se tendent. et aussi les jardins de raisins, l'olive et la grenade, semblables ou différent les uns des autres. regardez leurs fruits Au moment de leur production et de leur mûrissement. voilà bien là des signes pour ceux qui ont la foi.

"متراكب" از ريشه "ركوب" ميوه هاي سوار بر هم و دانه هاي در هم فشرده است. "طلع" خوشه سربسته خرماست و "قنوان"، رشته هاي باريك كه بعداً خوشه هاي خرما را تشكيل مي دهد. "دانية"، خوشه هاي به هم نزديك و يا نزديك به زمين، به خاطر سنگيني بار آن است. مراد از "متشابه"، يا درختاني است كه شباهت ظاهري به هم دارند مثل زيتون و انار و يا ميوه هايي است كه شبيه به يكديگرند.

- در آیه قبل فرمود: همه انسان ها از نفس واحدند، در این آیه می فرماید: همه گیاهان و درختان و میوه ها نیز از یک سرچشمه اندو آن آب باران است.

هم نزول باران، هم روياندن گياه و ميوه، كار خداست.

- رابطه انسان با ميوه ها فقط رابطه مادي و غذايي نباشد، بلكه رابطه فكري و توحيدي هم باشد.

- مایه رویش گیاهان و نباتات، آب باران است.

وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ الْجِنَّ وَخَلَقَهُمْ وَخَرَقُوا لَهُ بَنِينَ وَبَنَاتٍ بِغَيْرِ عِلْمٍ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يَصِفُونَ (١٠٠)

100- Yet, they join the jinns as partners In Worship with Allâh, though He has created them (the jinns), and they attribute falsely without knowledge sons and daughters to Him. be He glorified and Exalted above (all) that they attribute to Him.

100* و آنان براي خدا شريكاني از جن قرار داند، در حالي كه آنان را نيز خدا آفريده است و از روي ناداني براي خداوند، پسران و دختراني ساخته و پرداختند. خداوند برتر و منزه است از آنچه درباره او وصف مي كنند.

100- et ils ont désigné des associés à Allah: les djinns, alors que C'est Lui qui les a créés. et ils Lui ont inventé, dans leur ignorance. des fils et des filles, Gloire à Lui! il transcende Tout ce qui Lui attribuent.

"خلق"، ايجاد چيزي از روي حساب و "خرق"، پاره كردن چيزي بي رويه و بي حساب. "خرقوا" يعني بدون دقت و مطالعه مطلبي را اظهار كردن، يا بدون حساب و بي دليل ادعا كردن است.

- به گفته قرآن، مسیحیان، حضرت عیسی(ع) را و یهودیان حضرت عزیر(ع) را پسر خدا می دانستند. جمعی هم ملائکه را فرزندان خدا می پنداشتند. زردشتیان، اهریمن را که از جن بود رقیب خدا قرار داده و همه بدی ها را به او منسوب می کردند، برخی عرب ها هم میان خدا و جن، نسبت فامیلی معتقد بودند "جعلوا بینه و بین الجنّة نَسَباً". این آیه همه آن گمان ها را باطل شمرده و می فرماید: خداوند از همه این اوصاف، منزه و برتر است.

جهل، ريشه خرافه گرايي است. (عقائد انسان نسبت به خداوند بايد بر اساس علم باشد.)

- چگونه مخلوق، شريك خالق مي شود؟

- ازدواج و فرزند آوري، تأمين يك كمبود و نقص است و خداوند از اين عيب ها، منزه است.

بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالأرْضِ أَنَّى يَكُونُ لَهُ وَلَدٌ وَلَمْ تَكُنْ لَهُ صَاحِبَةٌ وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (١٠١)

101- He is the Originator of the heavens and the earth. How can He have Children when He has no wife? He created All things and He is the All-Knower of everything .

101* او پديد آورنده آسمان ها و زمين است، چگونه براي او فرزندي باشد، در حالي كه براي او همسراني نبوده است و او هر چيز را آفريده و به هر چيز داناست.

101- Créateur de cieux et de la terre. Comment aurait-Il un enfant, quand il n'a pas de compagne? C'est Lui qui a Tout créé, et il est Omniscient.

كلمه "بديع" به معناي آفريدن ابتكاري است نه تقليدي.

- آن كه آسمان ها و زمين را بدن تقليد و نقشه قبلي آفريد، چه نيازي به فرزند و همسر دارد؟ او با يك اراده، آنچه را بخواهد خلق مي كند.

آفريدگار جهان، توانمند است و نيازي به همسر و فرزند ندارد.

- در عقيده اسلامي، آفريدگار و پروردگار يكي است. (اما مشركين، خالق را الله مي دانند، ولي عقيده به چندين رب دارند.)

- خالقیت مطلقه خدا، دلیل توحید است.

- هم آفرینش به دست خداست، هم بقا و ثبات هر چیز به اراده اوست.

- ربوبیت و خالقیت خدا، فلسفه پرستش است.