گلبرگی از باغ زیبای قرآن

*تفسير آيات بر طبق تفسير نور جناب حجه الاسلام قرائتي (گزيده نكات و پيامهاي آيات كلام الله مجيد)*

وَقَالُوا هَذِهِ أَنْعَامٌ وَحَرْثٌ حِجْرٌ لا يَطْعَمُهَا إِلا مَنْ نَشَاءُ بِزَعْمِهِمْ وَأَنْعَامٌ حُرِّمَتْ ظُهُورُهَا وَأَنْعَامٌ لا يَذْكُرُونَ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا افْتِرَاءً عَلَيْهِ سَيَجْزِيهِمْ بِمَا كَانُوا يَفْتَرُونَ (١٣٨)

138- and They say that such and such cattle and crops are taboo, and none should eat of them except those whom - so They say - we wish; further, there are cattle forbidden to yoke or burden, and cattle on which, (at slaughter), the name of Allah is not pronounced; - inventions against Allah.s name: soon will He requite them for their inventions.

138*و به پندار خویش گفتند: اینها چهارپایان و کشتی است ممنوع، که آن را نخورد مگر کسانی که ما بخواهیم – یعنی خدمتکاران بتها – و چهار پایانی است که سوار شدن بر پشت آنها حرام شده است و چهار پایانی داشتند که هنگام کشتن نام خدا را بر آن یاد نمی کردند، دروغ بستنی بر او ، به زودی خدا آنها را به سزای دروغهایی که می بافتند کیفر می دهد.

138. et ils dirent: ‹Voilà des bestiaux et des champs frappés d'interdiction: n'en mangeront que ceux que nous voudrons.› - selon leur prétention! - et voilà des bêtes dont le dos est tabou, et des bêtes sur lesquelles ils rétribuera pour ce qu'ils inventaient comme mensonges.

"حجر" به معنای منع است. حجاره و تحجیر هم یعنی منطقه ای را سنگچین کردن و مانع ورود دیگران و تصاحب آن شدن. حجر اسماعیل نیز جایی است که با دیوار سنگی از مسجد الحرام جدا شده است. عقل را هم حجر می گویند، چون انسان را از زشتیها باز می دارد.

- در دو آیه قبل، عقاید خرافی مشرکان درباره سهم خدا و بت ها از کشاورزی و چهارپایان مطرح بود. در این آیه چگونگی مصرف سهم بت ها بیان شده که احدی حق استفاده ندارد، مگر خادمین بت ها و بتکده ها.

- با توجه به این آیه، مشرکان چهار انحراف داشتند: 1- ممنوع شمردن بعضی از چهارپایان. 2- ممنوع شمردن بعضی از محصولات کشاورزی. 3- ممنوع کردن سواری برخی از چهارپایان. 4- نبردن نام خدا به هنگام ذبح حیوانات.

- قرآن، هدف آفرینش چهارپایان را سوار شدن بر آنها و مصرف گوشت آنها می داند "جعل لکم الانعام لترکبوا منها و منها تاکلون" و تحریم بهره برداری از چهارپایان را، از بدعت های جاهلی می شمرد که در آیه 103 سوره مائده نیز بیان شده است.

- اسلام، آیین جامعی است که حتی انحراف در بهره گیری از حیوانات راهم تحمل نمی کند. وقتی قرآن، از بی مصرف ماندن حیوان و تحریم سوار شدن بر آن نکوهش می کند، از بی مصرف ماندن انسانها، منابع، سرمایه ها و استعدادها بیشتر نکوهش میکند.

مبارزه با خرافات و انحرافات یکی از وظایف اصلی پیامبران است .

- دین، باید الهی و منسوب به خدا باشد ، نه بر پایه گمان و خیال و قیاس و استحسان

- بدعت و تحریم حلالها و تحلیل حرامها ، افترا بر خداست .

- بدعتگزاران باید در انتظار کیفر قوانین موهوم خود باشند.

وَقَالُوا مَا فِي بُطُونِ هَذِهِ الأنْعَامِ خَالِصَةٌ لِذُكُورِنَا وَمُحَرَّمٌ عَلَى أَزْوَاجِنَا وَإِنْ يَكُنْ مَيْتَةً فَهُمْ فِيهِ شُرَكَاءُ سَيَجْزِيهِمْ وَصْفَهُمْ إِنَّهُ حَكِيمٌ عَلِيمٌ (١٣٩)

139- They say: "What is In the wombs of such and such cattle is specially reserved (for food) for Our men, and forbidden to Our women; but if it is still-born, then all have share therein. for their (false) attribution (of superstitions to Allah., He will soon punish them: for He is full of wisdom and knowledge.

139* و گفتند: آنچه در شکمهای این چهار پایان است اگر زنده به دنیا آمد ویژه مردان ماست – برای مردان ما حلال است و بس – و بر زنان ما حرام است و اگر مرده بود همه – مردان و زنان – در آن شریکند. خداوند بزودی آنان را به سزای این وصف کردنشان کیفر می دهد، که او استوار کار و داناست.

139. et ils dirent: ‹Ce qui est dans le ventre de ces bêtes est réservé aux mâles d'entre nous, et interdit à nos femmes.› et Si C'est un mort-né, ils y participent tous. bientٍt il les rétribuera pour leur prescription, car il est Sage et Omniscient.

آشنایی با خرافات دوران جاهلیت ، انسان رابا زحمات رسول خدا (ص) آشنا ساخته ، روح قدر شناسی را زنده و شکوفا می کند.

تبعیض بی جا میان زن و مرد ، عمل جاهلی است .

- تحقیر زن تا آن حد بود که حتی همه حیوان مرده را به او نمی دادند ، بلکه بخشی را می دادند.

- جزا و کیفر الهی بر اساس علم و حکمت اوست .

قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ قَتَلُوا أَوْلادَهُمْ سَفَهًا بِغَيْرِ عِلْمٍ وَحَرَّمُوا مَا رَزَقَهُمُ اللَّهُ افْتِرَاءً عَلَى اللَّهِ قَدْ ضَلُّوا وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ (١٤٠)

140- lost are those who slay their children, from folly, without knowledge, and forbid food which Allah hath provided for them, inventing (lies) against Allah. They have indeed gone astray and heeded no guidance.

140* همانا کسانی که فرزندان خود را به نابخردی و بی دانشی کشتند و آنچه را خدا روزیشان کرده بود با دروغ بستن بر خدا حرام شمردند زیان کردند، براستی که گمراه شدند و راه یافته نبودند.

140. ils sont certes perdants, ceux qui ont, par sottise et ignorance tué leurs enfants, et ceux qui ont interdit ce qu'Allah leur a attribué de nourriture, inventant des mensonges contre Allah. ils se sont égarés et ne sont point guidés.

ابن عباس گفته است: هر که می خواهد اندازه جهالت اقوام جاهلی را بداند، آیات سوره انعام را بخواند.

- جاهلان عرب، به خیال تقرب به بتها ، یا به خیال حفظ آبرو، دختران خود را قربانی بتها می ساختند یا زنده به گور می کردند.

جهالت و سفاهت ، عامل خسارت است ( خسارتهایی چون : از دست دادن فرزند،  از دست دادن عاطفه ، فقط نعمتهای حلال ، دوزخ و کیفر الهی ).

- بزرگترین خسارت ، فدا شدن انسان در راه باطل است ( چه قربانی بت شدن ، چه فدای خیال و غیرت نابجا ).

- تحریم یک چیز ، یا دلیل شرعی می خواهد یا عقلی.

- انجام هر کاری و تحریم هر چیزی، یا دلیل شرعی می خواهد یا عقلی.

- با خرافات با شدیدترین وجه مقابله و برخورد کنیم.

وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشَاتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ (١٤١)

141- it is He who produceth Gardens, with trellises and without, and dates, and tilth with produce of all kinds, and olives and pomegranates, similar (in kind) and different (in variety): eat of their fruit In their season, but render the dues that are proper on the Day that the harvest is gathered. but waste not by excess: for Allah loveth not the wasters.

141* و اوست که بوستانهایی با داربست و بی داربست و درختان خرما و کشت با خوردنی های گوناگون و زیتون و انار، مانند و نامانند، بیافرید. از میوه آن چون میوه دهد بخورید و حق آن را روز چیدن و درو کردنش بدهید و گزافکاری مکنید، که او گزافکاران را دوست ندارد.

141. C'est Lui qui a créé les jardins, treillagés et non treillagés; Ainsi que les palmiers et la culture aux récoltes diverses; [de même que] l'olive et la grenade, d'espèces semblables et différentes. mangez de leurs fruits, quand ils en produisent; et acquittez-en les droits le Jour de la récolte. et ne gaspillez point car il n'aime pas les gaspilleurs.

"جنات"، باغهای پر درخت و زمینهای پوشیده از زراعت است. "معروش"، درختی که نیاز به داربست دارد . "اکل" به معنای ماکول است .

- همین که درخت، بار می آورد، با دقت نگاه کنید. همین که بار داد، بخورید. نتیجه اینکه خوردن شما باید با تامل و دقت باشد، نه غافلانه .

- امام باقر(ع) پس از تلاوت این آیه فرمود: شخصی زراعتی داشت که تمام محصولاتش را صدقه می داد و خود و عیالش بی چیز می ماندند. خداوند این عمل را اسراف خواند.

- این آیه درس خداشناسی را همراه با اجازه مصرف خوراکی ها و رسیدگی به طبقات محروم و انفاق به آنان و اعتدال داشتن و زیاده روی نکردن در مصرف و انفاق بیان می کند "انشأ، کلوا، آتوا، لاتسرفوا". چنان که در جای دیگر می خوانیم "و الّذین اذا انفقوا لم یسرفوا و لم یقتروا و کان بین ذلک قواماً".

امام صادق(ع) ذیل این آیه فرمودند: حتی اگر مسلمان یافت نشد، حق برداشت را به مشرک فقیر بپردازید. در روایتی دیگر فرمود: این حق برداشت، غیر از زکات است.

امام صادق(ع) فرمود: میوه را در شب برداشت نکنید و شبانه درو نکنید تا فقیران نیز بتوانند حاضر شوند و چیزی بگیرند.

در سوره "ن والقلم" نیز می خوانیم که خداوند باغ کسانی را که تصمیم گرفتند شبانه و به دور از چشم فقرا میوه بچینند و به آنها ندهند، سوزاند.

اسلام ، دعوت اعتدال است ، هم تحریم نابجا را ممنوع می کند و هم مصرف بی رویه را .

- شرط مصرف ، پرداخت حق محرومان است .

- محصول را در روز برداشت کنید تا زمینه بهره برداری دیگران هم باشد .

- روز برداشت ثمر ، آمادگی روحی برای انفال بیشتر است ، پس فرصت را از دست ندهید.

- میوه نارس نخورید . میوه را تازه مصرف کنید . میوه ها باید به طور طبیعی برسد نه مصنوعی .

- تنوع میوه ها و محصولات کشاورزی، آن هم از یک آب و خاک، نشانه قدرت الهی است.

- خداوند برای خود در محصولات، حقی قرار داده است.

- در انفاق میانه رو باشیم.

- مقدار مصرف، محدود به عدم اسراف است.

-اسراف کار، مبغوض خداوند است.

وَمِنَ الأنْعَامِ حَمُولَةً وَفَرْشًا كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ وَلا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ (١٤٢)

 142- of the cattle are some for burden and some for meat: eat what Allah hath provided for you, and follow not the footsteps of Satan: for He is to you and avowed enemy.

142* و از چهارپایان، بارکش و غیر بارکش – مانند گوسفند و کره چهارپایان بارکش – بیافرید . از آنچه خدا روزی شما کرده بخورید و در پی گامهای شیطان مروید که او دشمن آشکار شماست .

142. et (il a créé) Parmi les bestiaux, certains pour le transport, et d'autres pour diverses utilités; mangez de ce qu'Allah vous a attribué, et ne suivez pas les pas du diable, car il est pour vous un ennemi déclaré.

در آیه قبل به نعمت های خداوند در محصولات کشاورزی اشاره شد و در اینجا به دامداری و انواع بهره هایی که انسان از حیوانات می برد.

- مراد از کلمه "فرش" بعضی از چهارپایان ، مثل گوسفندان است که به خاطر نزدیکی بدنشان به زمین به منزله فرش هسند ، یا اینکه از پشم و کرک و موی آنها فرش می بافند .

- بیشتر مفسران ، "حموله" را حیوانات بار بر  و "فرش" را حیوانات غیر باربر گرفته اند.

هستی و تمام آفریده هایش هدفدار و حکیمانه مسخر انسان است.

- قانون کلی و اصل در حیوانات ، حلال بودن مصرف آنهاست ، مگر آنکه دلیلی بر حرمت باشد .

- تحریم بی جای حلالها ، از گامهای شیطانی است .

- تنها توصیه به خام خواری که امروز در میان گروه کثیری رواج دارد و نهی از مصرف گوشت، ممنوع است.

- نسبت به خوردنی ها باید مواظب باشیم. چنان که اولین اهرم شیطان برای گمراه کردن حضرت آدم، غذا بود.

- سر سفره خداوند، از دشمن او پیروی نکنیم.

- سیاست شیطان انحراف تدریجی است نه دفعی.