گلبرگی از باغ زیبای قرآن

*تفسير آيات بر طبق تفسير نور جناب حجه الاسلام قرائتي (گزيده نكات و پيامهاي آيات كلام الله مجيد)*

وَلا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ لا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلا وُسْعَهَا وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَبِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ (١٥٢)

152. "And come not near to the orphan's property, except to improve it, until He (or she) attains the age of full strength; and give full measure and full weight with justice. we burden not any person, but that which He can bear. and whenever You give Your word (i.e. judge between men or give evidence, etc.), Say the Truth even if a near relative is concerned, and fulfill the Covenant of Allâh, This He commands you, that You may remember.

152*به مال يتيم نزديك نشويد و در آن تصرفي نكنيد مگر به نيكوترين طريقه اي كه به صلاح او باشد تا به حد بلوغ و رشد خود برسد. در داد و ستدها پيمانه و تراز را با عدالت تمام دهيد. ما هيچ كس را جز به اندازه توانش تكليف نمي كنيم و هر گاه سخن مي گوييد، چه در قضاوت و چه در شهادت، عدالت را رعايت كنيد، هر چند به زيان خويشاوندتان باشد و به عهد و پيمان خدا وفا كنيد. اين ها اموري است كه خداوند، شما را به آن سفارش كرده است، باشد كه ياد كنيد و پند بگيريد.

152. et ne vous approchez des biens de l'orphelin que de la plus belle manière, jusqu'à ce qu'il ait atteint Sa majorité. et donnez la juste mesure et le bon poids, en toute justice. nous n'imposons à une âme que selon Sa capacité. et quand vous parlez, soyez équitables même s'il s'agit d'un proche parent. et Remplissez votre engagement envers Allah. voilà ce qu'il vous enjoint. Peut-être vous rappellerez-vous.

خداوند، كارهاي خود را به نحو احسن انجام مي دهد: "أحسن الخالقين"، "أحسن تقويم"، "نزل أحسن الحديث"و...، از ما هم خواسته كه كارهايمان به نحو احسن باشد، "ليبلوكم ايّكم احسن عملا" چه در تصرفات و فعاليت هاي اقتصادي، "الاّ بالّتي هي احسن"، چه در گفتگو با مخالفان، "جادلهم بالّتي هي احسن"، چه در پذيرش سخنان ديگران، "يسمعون القول فيتببعون احسنه" و چه بدي هاي مدم را با بهترين نحو جواب دادن، "ادفع بالّتي هي احسن السيّئة" كه در تمام اين موارد، كلمه «احسن» به كار رفته است.

- قوم حصرت شعيب(ع)، به خاطر كم فروشي گرفتار عذاب شدند. در قرآن نيز سه بار از كم فروشي نهي شده است.

- كلمه "كيل" هم به معناي پيمانه است و هم به معناي پيمانه كردن. كلمه "قسط" هم مي تواند مربوط به "اوفوا" باشد يعني پرداخت، عادلانه باشد و هم مربوط به «كيل و ميزان» باشد، يعني خود پيمانه و ترازو سالم باشد. البته نتيجه هر دو يكي است.

چون يتيم مدافعي ندارد و اموالش لغزشگاه است، مواظب باشيم.

- براي حفظ حقوق ايتام بايد بهترين طريقه بهره گيري از اموال و دارايي او انتخاب شود. جز كساني كه اهليت اقتصادي و تقواي كافي دارند، نبايد ديگران به مال يتيم نزديك شوند.

- وقتي ايتام به رشد و تجربه كافي رسيدند، سلطه خود را از آنان برداريد.

- نظام اقتصادي جامعه اسلامي بايد بر اساس قسط باشد.

- اگر اجراي عدالت در حد اعلي ممكن نيست، لااقل در حد توان و امكان مراعات كنيد.

- بدون «قدرت»، تكليفي نيست. در اسلام، «تكليف» به اندازه «توان» است. هر كه تواناتر، تكليفش هم سنگين تر.

- عدالت هم در رفتار و هم در گفتار، يك اصل است.( در گواهي ها، وصيت ها، قضاوت ها، صدور حكم ها، انتقاد ها و ستايش ها، عدالت را مراعات كنيم.)

- به پيمان هاي الهي (كه شامل فرمان هاي عقل و وحي و وجدان و فطرت مي شود) وفادار باشيم.

رابطه خويشاوندي را بر ضابطه حق و عدل، ترجيح ندهيم.

وَأَنَّ هَذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ وَلا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ (١٥٣)

153. "And Verily, This (i.e. Allâh's Commandments mentioned In the above two Verses 151 and 152) is My Straight path, so follow it, and follow not (other) paths, for they will separate You away from his Path. This He has ordained for You that You may become Al-Muttaqûn (the pious - see V.2:2)."

153* و اين دستورها راه مستقيم من است. پس آن را پيروي كنيد و راه هاي ديگر را پيروي نكنيد كه شما را از راه خداوند پراكنده كند. اين سفارش خداوند به شماست، باشد كه تقوا پيشه كنيد.

153. ‹Et voilà Mon chemin dans toute Sa rectitude, suivez-le donc; et ne suivez pas les sentiers qui vous écartent de Sa voie.› voilà ce qu'il vous enjoint. Ainsi atteindrez-vous la piété.

پیامبر اکرم(ص) برای توضیح این آیه از روش نمایشی استفاده کرده، با دست مبارک خود خط مستقیمی بر زمین کیدند و فرمودند: این راه مستقیم است که یکی بیش نیست. سپس خطوطی از راست و چپ آن ترسیم کرده و فرمودند: این ها راههایی است که شیطان به آن دعوت می کند.

- آن گونه كه «نور» يكي است و «ظلمات» متعدد، راه مستقيم يكي است و راه هاي انحرافي متعدد.

- در روايات مي خوانيم كه مصداق عيني راه مستقيم، رسول خدا(ص) و امامان معصوم(ع) از اهل بيت او هستند.

عمل به احكام الهي، سبب وحدت است و به سراغ احكام غير الهي رفتن، مايه تفرقه مي باشد.

- اساس همه اديان الهي، پيروي از راه خدا و دوري از راه ديگران است.

ثُمَّ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ تَمَامًا عَلَى الَّذِي أَحْسَنَ وَتَفْصِيلا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لَعَلَّهُمْ بِلِقَاءِ رَبِّهِمْ يُؤْمِنُونَ (١٥٤)

154. then, we gave Mûsa (Moses) the Book [the Taurât (Torah)], to complete (Our Favour) upon those who would do right, and explaining All things In detail and a guidance and a Mercy that they might believe In the Meeting with their Lord.

154* سپس به موسي، كتاب تورات داديم تا بر كسي كه نيكوكار بوده نعمت خود را تمام كنيم و اين كتاب بيانگر همه مسائل و وسيله هدايت و رحمت باشد، شايد مردم به ديدار پروردگارشان ايمان بياورند.

154. puis nous avons donné à Moïse le Livre complet en récompense pour le bien qu'il avait fait, et comme un exposé détaillé de toute chose, un guide et une Miséricorde. Peut-être croiraient-ils en leur rencontre avec leur Seigneur (au Jour du Jugement dernier).

ميان قرآن و تورات، شباهت هاي فراواني است. در انجيل، تكيه بر مواعظ است و در زبور، تكيه بر دعاست. ولي از نظر قوانين، شباهت تورات به قرآن بيشتر است. از اين رو به تورات، اما گفته شده است. "و من قبله كتاب موسي اماماً" در آيه 154، هم تورات، رحمت، هدايت و بيانگر هر چيز معرفي شده است.

تنها نيكوكاران و نيكو انديشان، پيام هاي كتب آسماني و قوانين الهي را بهتر مي گيرند.

- همه نياز هاي انسان براي رسيدن به تكامل، در كتب آسماني آمده است.

- كتاب آسماني در مسير هدايت انسان و رحمت الهي است.

- يكي از مقاصد كتب آسماني و پيامبران الهي، ايمان انسان به قيامت است.

وَهَذَا كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ فَاتَّبِعُوهُ وَاتَّقُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (١٥٥)

155. and This is a blessed Book (the Qur'ân) which we have sent down, so follow it and fear Allâh (i.e. do not disobey his Orders), that You may receive Mercy (i.e. saved from the torment of Hell).

155* و اين قرآن كتابي است مبارك كه آن را نازل كرديم. پس آن را پيروي نموده و تقوا پيشه كنيد، باشد كه مورد رحمت قرار گيريد.

155. et Voici un Livre (le Coran) béni que nous avons fait descendre - suivez-le donc et soyez pieux, afin de recevoir la miséricorde -

كلمه "مبارك" از ريشه «بركت»، بر دو امر تأكيد دارد:

1- ريشه قوي و ثابت. 2- رشد دائم. قرآن، هم داراي مطالبي اساسي و تغيير ناپذير و استوار است و هم با گذشت زمان، پرده هايي از اسرارش كشف و روز به روز جلوه آن بيشتر مي شود.

أَنْ تَقُولُوا إِنَّمَا أُنْزِلَ الْكِتَابُ عَلَى طَائِفَتَيْنِ مِنْ قَبْلِنَا وَإِنْ كُنَّا عَنْ دِرَاسَتِهِمْ لَغَافِلِينَ (١٥٦)

156. lest You (pagan Arabs) should say: "The Book was Only sent down to two sects before us (the Jews and the Christians), and for Our part, we were In fact unaware of what they studied."

156* آن تورات را نازل كرديم تا نگوييد كتاب آسماني فقط بر دو طايفه يهود و نصاري كه پيش از ما بودند نازل شده است و ما از علوم آنان بي خبر بوده ايم.

156. afin que vous ne disiez point: ‹On n'a fait descendre le Livre que sur deux peuples avant nous, et nous avons été inattentifs à les étudier.

"أن تقولوا" به معناي "لئلاّ تقولوا" است، يعني: تا نگوييد و بهانه نگيريد.

- "دراسة" به معناي تلاوت و علم است.

قرآن، تنها تئوري و نظريه نيست، بلكه كتاب سعادت و برنامه عمل انسان است.

- سعادت بشر در دو چيز است: اطاعت حق، اجتناب از باطل.

- دستگاه تبليغاتي مسلمانان بايد براي هر كشور و ملت و زباني، برنامه صحيح در سطح جهان آماده كند، تا حجت بر آنان تمام شود و نگويند ما از حق بي خبر بوديم.

أَوْ تَقُولُوا لَوْ أَنَّا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْكِتَابُ لَكُنَّا أَهْدَى مِنْهُمْ فَقَدْ جَاءَكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَّبَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَصَدَفَ عَنْهَا سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفُونَ عَنْ آيَاتِنَا سُوءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوا يَصْدِفُونَ (١٥٧)

157. or lest You (pagan Arabs) should say: "If Only the Book had been sent down to us, we would surely have been better guided than they (Jews and Christians)." so now has come unto You a clear proof (the Qur'ân) from Your Lord, and a guidance and a Mercy. who Then does more wrong than one who rejects the Ayât (proofs, evidences, verses, lessons, signs, revelations, etc.) of Allâh and turns away therefrom? we shall requite those who turn away from Our Ayât with an evil torment, because of their turning away (from them). [Tafsir At-Tabari, Vol. 8, Page 95]

157* يا نگوييد اگر كتاب آسماني بر ما نازل مي شد، قطعاً از آنان (يهود و نصاري) هدايت يافته تر بوديم. براي جلوگيري از اين بهانه ها بي شك از سوي پروردگارتان دليل روشن و هدايت و رحمت آمد. پس كيست ستمكارتر از كسي كه آيات الهي را تكذيب كند و از آن روي گرداند؟ ما به زودي كساني را كه از آيات ما روي گردانند، به خاطر همين روي گرداني به عذابي سخت مجازات خواهيم كرد.

157. ou que vous disiez: ‹Si C'était à nous qu'on avait fait descendre le Livre que nous aurions certainement été mieux guidés qu'eux.› voilà certes que vous sont venus, de votre Seigneur, preuve, guidée et Miséricorde. qui est plus injuste que celui qui traite de mensonges les versets d'Allah et qui s'en détourne? nous punirons ceux qui se détournent de nos versets, par un mauvais châtiment, pour s'en être détournés.

"يَصدفون" از "صدف"، به معناي اعراض شديد از چيزي بدون تأمل و انديشه است.

نزول قرآن براي همه، اتمام حجت است.

- قرآن، پرتوي از ربوبيت خداوند است.

- قرآن، كتاب هدايت و رحمت است.

- پيش از آزمايش، مدعي زياد است، ولي امتحان، صداقت ها را آشكار مي كند.

- از بزرگ ترين ظلم ها به انسانيت، اعراض از كتب آسماني است.

- كيفر اعراض از دين حق و پشت كردن به آيات الهي، عذاب شديد است.

- عامل اصلي بدبختي هاي انسان، عملكرد خود اوست.