گلبرگی از باغ زیبای قرآن

*تفسير آيات بر طبق تفسير نور جناب حجه الاسلام قرائتي (گزيده نكات و پيامهاي آيات كلام الله مجيد)*

سیمای سوره اعراف

این سوره از سوره های مکی است و 206 ایه دارد . از میان یکصد و چهارده سوره بیش از هشتاد سوره در مکه نازل شده است .سوره های مکی معمولا درباره اصول عقاید و مبارزه با شرک و توجه دادن به مقام انسان و امثال آن بحث می کند.

در این سوره علاوه بر مسائل فوق به داستانهای آدم ، ابلیس ، نوح ، هود ، صالح ، لوط ، شعیب ، موسی ، و موضوع عرش ، میزان ، عالم ذر ، و اعراف اشاره شده است. و چون در این سوره از اصحاب اعراف سخن به میان آمده به سوره «اعراف » نامیده شده است .

المص (١)

1. Alif, Lam, Mim, Sad.

1* الف، لام، میم، صاد.

1. Alif, Lam, Mim, Sad.

از مجموع 29 سوره که با حروف مقطعه آغاز شده، بعضی با حروف «الم» و بعضی با حروف «ص» شروع شده است، اما این سوره با مجموعه «المص» آغاز شده که شاید بیانگر آن باشد که آنچه در تمام آن سوره ها می باشد، در این سوره نیز هست.

- به گفته تفسیر المیزان: مجموع موضوعاتی که در سوره هایی که با «الم» و یا «ص» آغاز میشود در این سوره آمده است. ( زیرا آیه اولش مجموع آن دو ، یعنی « المص» است .)

كِتَابٌ أُنْزِلَ إِلَيْكَ فَلا يَكُنْ فِي صَدْرِكَ حَرَجٌ مِنْهُ لِتُنْذِرَ بِهِ وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ (٢)

2. a Book revealed unto thee,- so let Thy heart be oppressed no more by any difficulty on that account,- that with it Thou mightest warn (the erring) and teach the Believers).

2* کتابی است که به تو فرو فرستاده شده – پس نباید در سینه ات از آن تنگی باشد – تا بدان بیم دهی و مومنان را یاد کرد و پندی باشد .

. C'est un Livre qui t'a été descendu; qu'il n'y ait, à son sujet, nulle gêne dans Ton coeur; afin que par cela Tu avertisses, et (qu'il soit) un rappel aux croyants.

تلاوت و توجه به قرآن و مفاهیم آن ، وسیله سعه صدر است .

- شرط رسالت سعه صدر می باشد.

- از لجاجت کفار نگران نباش ، وظیفه تو تنها انذار است نه اجبار .

- هشدارهای انبیا برای عموم است ، ولی تذکر و درس گیری مخصوص مومنان.

- قرآن کتابی بس بزرگ است.

اتَّبِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ وَلا تَتَّبِعُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ قَلِيلا مَا تَذَكَّرُونَ (٣)

3. follow (o men!) the Revelation given unto you from your Lord, and follow not, As friends or protectors, other than Him. Little it is ye remember of admonition.

3* آنچه را از پروردگارتان به شما فرو فرستاده شده پیروی کنید و از دوستان و سرپرستانی چز او پیروی کنید، و از دوستان سرپرستانی جز او پیروی مکنید، ولی اندک یاد میکنید و پند می پذیرید.

3. suivez ce qui vous a été descendu venant de votre Seigneur et ne suivez pas d'autres alliés que Lui. mais vous vous souvenez peu.

آیه اول، وظیفه پیامبر را بیان کرد و این آیه وظیفه امت را. آن آیه از پیامبر ، «سعه صدر» می خواست، اینجا از امت، «اطاعت» را می طلبد . در آیه اول "انزل الیک" بود، اینجا "انزل الیکم"  است .

نتیجه پیروی از آیات خدا ، قرار گرفتن تحت ولایت الهی است و نتیجه ترک آن ، قرار گرفتن تحت ولایت دیگران است .

- کسی که ولایت خدا و قانون پروردگار یکتا را نپذیرد باید چندین « ولی » را از خود راضی کند.

- پیروی از آیات الهی، سبب رشد و تربیت بشر است.

- لازمه ربوبیت و تربیت الهی، نزول دستورات  راهنمایی ها و تذکرات است.

- اطاعت و پیروی از دیگران، در حقیقت پذیرش ولایت آنهاست.

وَكَمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا فَجَاءَهَا بَأْسُنَا بَيَاتًا أَوْ هُمْ قَائِلُونَ (٤)

4. How many towns have we destroyed (for their sins)? Our punishment took them on a sudden by night or while They slept for their afternoon rest.

4* و بسا مردم شهر ها و آبادی ها را که هلاک و نابود کردیم و عذاب ما شبانگاه یا هنگامی که در خواب نیمروز بودند به آنها رسید.

4. que de Cités nous avons détruites! Or, Notre rigueur les atteignit Au cours du repos nocturne ou durant leur sieste.

"قریة" به معنای روستا نیست، بلکه مرکز اجتماع مردم است، چه شهر، چه روستا.

- "بیات" شب هنگام و شبانه است و "قائلون" از "قیلولة" به معنای خواب یا استراحت نیمروز است . اقاله هم به معنای پس گرفتن جنس فروخته شده از همین باب است ، چون خریدار ، از نگرانی معامله راحت می شود .

فَمَا كَانَ دَعْوَاهُمْ إِذْ جَاءَهُمْ بَأْسُنَا إِلا أَنْ قَالُوا إِنَّا كُنَّا ظَالِمِينَ (٥)

5. when (thus) Our punishment took them, no cry did They utter but this: "Indeed we did wrong."

5* پس چون عذاب ما بدیشان رسید سخن و اعرافشان جز این نبود که گفتند: ما ستمکار بودیم .

5. leur invocation, Lorsque leur survint Notre rigueur, se limita à ces paroles: ‹Certes nous étions injustes›.

مناطقی که با قهر الهی نابود شده است ، بسیار است.

- از تجربیات تلخ دیگران، عبرت بگیرید.

- کیفر های الهی ، مخصوص قیامت نیست ، در دنیا هم نمونه هایی از آنرا می بینید.

- قهر الهی ، ناگهانی است و روز و ساعت مشخصی ندارد .

- حوادث و خطرها، غرور را میشکند و پرده های غفلت را می درد و وجدانها را بیدار می سازد.

- شعارها در زمان رفاه است، هنگام خطر ، کسی حرفی برای گفتن ندارد.

- سراغ غیر خدا رفتن و عدم اطاعت از انبیاء ظلم است .

- هر کس غیر خدا را سرپرست گرفت، منتظر قهر الهی باشد.

- اراده خداوند همه چیز را دگرگون می کند.

- عذاب به هنگام استراحت، غافلگیرانه و تلخ تر است.

- اگر امروز با اختیار خضوع نکردید، روزی به اجبار کرنش خواهید کرد.

فَلَنَسْأَلَنَّ الَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ وَلَنَسْأَلَنَّ الْمُرْسَلِينَ (٦)

6. then shall we question those to whom Our Message was sent and those by whom we sent it.

6* پس بی گمان از کسانی که به سویشان پیامبر فرستاده شده پرسش خواهیم کرد – از اجابت پیامبران – و از فرستادگان نیز خواهیم پرسید – از رسانیدن پیام .

6. nous interrogerons ceux vers qui furent envoyés des messagers et nous interrogerons aussi les Envoyés.

فَلَنَقُصَّنَّ عَلَيْهِمْ بِعِلْمٍ وَمَا كُنَّا غَائِبِينَ (٧)

7. nous leur raconterons en toute connaissance (ce qu'ils faisaient) car nous n'étions pas absent!

7* و هر آینه احوالشان را برآنان از روی دانش – دانشی گسترده و تمام – برگوییم و ما از آنان غایب – دور و بی خبر – نبودیم .

7. nous leur raconterons en toute connaissance (ce qu'ils faisaient) car nous n'étions pas absent!

آیه قبل، مجازات دنیوی را مطرح کرد و اینجا کیفر و محاسبه اخروی را و با چندین تاکید حتمیت سوال قیامت را بیان می کند و اینکه پرسش و باز خواست، مخصوص مردم نیست، بلکه پیامبران نیز مورد سوال قرار می گیرند "یوم یجمع الله الرّسل فیقول ماذا اجبتم قالوا لا علم لنا انّک انت علّام الغیوب".

در روز قیامت، هم از رهبران سوال می شود ، هم از امتها و پیروان ، هم از نیاکان ، هم از بدان، هم از علما و هم از مقلدان.

- سوال در قیامت، نوعی استشهاد و اقرار گرفتن و توبیخ است ، و گرنه چیزی از خدا پنهان نیست تا با سوال ، رفع ابهام شود.

- علم خداوند دقیق است.

وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (٨)

8. the balance that Day will be true (to nicety): those whose scale (of good) will be heavy, will prosper:

8* و سنجش اعمال در آن روز – رستاخیز – حق است، پس هر که سنجش ترازوی اعمال او گران و ستنگین باشد، ایشانند رستگاران.

8. et la pesée, ce jour-là, sera équitable. donc, celui dont les bonnes actions pèseront lourd...Voilà ceux qui réussiront!

"میزان"، وسیله سنجش است و هر چیزی وسیله سنجش خاصی دارد. دیوار را با شاقول. هوا را، با دما سنج ، میوه را با کیلو ، و پارچه را با با متر می سنجند. وسیله سنجش انسان عادی هم، انسانهای کاملند که حق مجسمند.

- امام صادق (ع) در تفسیر آیه "و نضع الموازین القسط" فرمود: انبیاء و اوصیاء میزانند. در زیابت مطلقه حضرت امیر (ع) هم می خوانیم: "السلام علی میزان الاعمال ". خود اینان، معیار و میزان سنجش دیگرانند .

- میزان روز قیامت حق و حقیقت است. در آن روز هم حاکمیت با حق است "هنالک الولایة لله الحقّ" هم روز حق است "ذلک الیوم الحقّ" و هم میزان سنجش، حق است "و الوزن یومئذ الحقّ".

- حضرت علی(ع) فرمودند: حسنات، موجب سنگینی میزان و سئیات و گناهان، موجب سبکی آن است.

تشکیلات قیامت حساب شده است و حسابرسی و قضاوت و صدور حکم و پاداش و کیفر ، همه بر اساس حق است .

- برای هرکس ، چندین وسیله و معیار سنجش و محاسبه در کار است .

- توقع پاداش بدون عمل ممنوع است.

- خداوند خواهان رسیدن انسان به حق و دستیابی به عقاید و کردارهای شایسته و صحیح است.

وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ بِمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَظْلِمُونَ (٩)

9. those whose scale will be light, will be their souls In perdition, for that They wrongfully Treated Our signs.

9* و هر که سنجش ترازوی اعمال او سبک باشد، آنانند که به سبب آنکه به آیات ما ستم – انکار – می کردند به خویشتن زیان زدند – خود را تباه ساختند - .

9. et quand à celui dont les bonnes actions pèseront léger...Voilà ceux qui auront causé la perte de leurs âmes parce qu'ils étaient injustes envers nos enseignements.

"خسارت" به معنای از دست دادن سرمایه و سود است، ولی "ضرر" از دست دادن سود می باشد نه سرمایه.

کم داشتن عمل صالح خسارت است ( تا چه رسد به نداشتن )

- انکار آیات الهی و بی اعتنایی به آنها ظلم به آنهاست .

- دنیا بازاری است که ایمان آوردن ، « سود » است و انکارو کفر ، « خسارت » .. نادیده گرفتن فطرت و استدلال ، محو کردن جوهره انسانیت و ظلم به خویشتن است .

وَلَقَدْ مَكَّنَّاكُمْ فِي الأرْضِ وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيهَا مَعَايِشَ قَلِيلا مَا تَشْكُرُونَ (١٠)

10. it is we who have placed you with authority on earth, and provided you therein with means for the fulfilment of your life: small are the thanks that ye give!

10* و همانا شما را در زمین جای دادیم و برای شما در آن اسباب زندگی فراهم ساختیم، اما اندک سپاس می گزارید .

10. Certes, nous vous avons donné du pouvoir sur terre et nous vous y avons assigné subsistance. (Mais) vous êtes Très Peu reconnaissants!

آفرینش زمین و شرایط آن از نظر گردش ، حرارت ، نور ، جذب و دفع آبها و گیاهان ، قبول فضولات و تحول سبزیها و میوه ها و....بگونه ای است که انسان می تواند آن را قرارگاه خود انتخاب کند .

- یادآوری و توجه به نعمت های الهی، زمینه شکوفایی معرفت و محبت و تسلیم خدا شدن است.

- قوانین حاکم بر طبیعت ، به نوعی است که انسان می تواند برآن سلطه داشته باشد و آن را در اختیار بگیرد . اگر خداوند آنرا رام نمی ساخت ، بشر به تنهایی قدرت بر مهار کردن و بهره گیری از آن نداشت .

- در دنیا ، همه چیز در اختیار و مسخر انسان است .

- نعمتهای باید زمینه ساز شکر مردم باشد نه غفلت و عیاشی

- قرآن مکرر از ناسپاسی بیشتر مردم و غفلت و بی ایمانی آنان سخن گفته است .

وَلَقَدْ خَلَقْنَاكُمْ ثُمَّ صَوَّرْنَاكُمْ ثُمَّ قُلْنَا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لآدَمَ فَسَجَدُوا إِلا إِبْلِيسَ لَمْ يَكُنْ مِنَ السَّاجِدِينَ (١١)

11. it is we who created you and gave you shape; then we bade the angels bow down to Adam, and They bowed down; not so Iblis; He refused to be of those who bow down.

11* و همانا شما را آفریدیم آنگاه در زهدانها صورتگریتان کردیم ، سپس به فرشتگان گفتیم آدم را سجده کنید، پس سجده کردند مگر ابلیس که از سجده آرندگان نبود.

11. nous vous avons créés, puis nous vous avons donné une forme, ensuite nous avons dit aux Anges: ‹Prosternez-vous devant Adam.› ils se prosternèrent, à l'exception d'Iblis qui ne fut point de ceux qui se prosternèrent.

در آیه قبل، قدرت مادی و سلطه انسانم بر زمین مطرح بود، ولی در این آیه به مقام معنوی انسان اشاره شده که همه فرشتگان بر او سجده کردند.

- از این آیه تا 14 آیه بعد، به داستان حضرت آدم مربوط می شود.

آفرینش انسان ، در چند مرحله تحقق یافته است.

- در انسان، استعداد و لیاقت رسیدن به مقامی است که مسجود فرشتگان شود.

- سجده برای غیر خدا، اگر بر اساس فرمان خدا باشد ، شرک نیست.

- سجده نکردن ابلیس سهوی نبود، بلکه از روی علم و عمد بود.