گلبرگی از باغ زیبای قرآن

 *تفسير آيات بر طبق تفسير نور جناب حجه الاسلام قرائتي (گزيده نكات و پيامهاي آيات كلام الله مجيد)*

 

 

ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِعْمَةً أَنْعَمَهَا عَلَى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ وَأَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (٥٣)

53. that is so because Allâh will never change a Grace which He has bestowed on a people until they change what is In their ownselves. and Verily, Allâh is All-Hearer, All-Knower.

53*آن كيفر بدين سبب است كه خداوند، نعمتي را كه به قومي عطا كرده، تغيير دهنده نيست، مگر آن كه آنان خودشان را تغيير دهند، قطعاً خداوند، شنوا و داناست.

53. C'est qu'en effet Allah ne modifie pas un bienfait dont il a gratifié un peuple avant que celui-ci change ce qui est en lui-même. et Allah est, Audient et Omniscient.

در احاديث، برخي عوامل، مانند ظلم و گناهان، سبب تغيير نعمت هاي الهي به حساب آمده و نيز بازگشت اقوام از گناه و انحراف به مسير حق، موجب سرازير شدن نعمت هاي الهي به سوي آنان بيان شده است. گناهان و ستم ها، انسان را از لياقت بهره وري از لطف الهي دور مي كند.

- در نامه حضرت علی(ع) به مالک اشتر می خوانیم: هيچ چيز مانند ستم، نعمت هاي الهي را تغيير نمي دهد، چون خداوند، ناله مظلوم را مي شنود و در کمین ظالمان است.

- اما صادق(ع) فرمودند: همواره از سختی ها و گرفتاری های روز و شب که عقوبت معصیت و گناهان شماست، به خدا پناه برید.

زوال نعمت ها، از ناحيه خود ماست. همه شما تحت نظر خداييد.

- انسان ذاتا شایسته دریافت نعمت های الهی است.

- دادن ها و گرفتن ها از سوی خداوند، قانونمند و حکیمانه است.

- رحمت خداوند بر غضبش مقدم است.

- در اسلام علاوه بر کیفر فردی، کیفرهای اجتماعی نیز قانون دارد.

- فطرت انسان، بر ایمان و پاکی استوار است و این انسان است که خود را تغییر می دهد.

- انسان تاریخ را می سازد، نه آن که اقتصاد، جبر تاریخ و محیط، انسان را بسازد.

- افراد جامعه را می سازند و هرگونه تحول مثبت یا منفی در جامعه، برپایه تحول فکری و فرهنگی افراد است.

- سعادت و شقاوت ملت ها، در گرو تحولات دروني آنهاست، نه قدرت و ثروت.

- همه ما تحت نظر خدا هستیم و کیفر کفار متکی بر علم گسترده خداوند است.

 

كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَأَغْرَقْنَا آلَ فِرْعَوْنَ وَكُلٌّ كَانُوا ظَالِمِينَ (٥٤)

54. similar to the behaviour of the people of Fir'aun (Pharaoh), and those before them. they belied the Ayât (proofs, evidences, verses, lessons, signs, revelations, etc.), of their Lord, so we destroyed them for their sins, and we drowned the people of Fir'aun (Pharaoh) for they were All Zâlimûn (polytheists and wrong-doers, etc.).

54* دگرگوني روحيه مردم زمان تو، هم چون خوي فرعونيان و كساني كه پيش از آنان بودند، آيات پروردگارشان را تكذيب كردند، پس ما نيز به خاطر گناهانشان، هلاكشان ساختيم و فرعونيان را غرق كرديم و همه آنان ستمگر بودند.

54. il en fut de même des gens de Pharaon et ceux qui avant eux avaient traité de mensonges les signes (enseignements) de leur Seigneur. nous les avons fait périr pour leurs péchés. et nous avons noyé les gens de Pharaon. car ils étaient tous des injustes.

تعبير "كدأب آل فرعون" در دو آيه (52 و 53) قبل نيز بود. چون موقعيت ها متفاوت است، تكرار شده است. آن جا سخن از كيفر الهي نسبت به ظالم بود، اين جا تغيير نعمت ها بر اساس تغيير حالات كمردم. ممكن است در آيه قبل، عذاب اخروي منظور باشد و اين جا عذاب دنيوي.

ظلم و گناه، عامل قهر الهي است، چه ظلم به خويش، چه ظلم به مردم و چه به انبياء و مكتب.

- تكذيب آيات الهي، ظلم است.

- تکذیب آیات الهی، زمینه هلاکت انسان است.

- انسان دارای اختیار است و سرنوشت او در گرو عملکرد خویش می باشد.

- سختی ها، حوادث و اتفاقات دنیوی و زوال نعمت ها، پیامد گناهان انسان است.

 

إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الَّذِينَ كَفَرُوا فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ (٥٥)

55. Verily, the worst of moving (living) creatures before Allâh are those who disbelieve , - so they shall not believe.

55* قطعاً بدترين جنبندگان نزد خداوند، آنانند كه كافر شدند، پس آنان ايمان نمي آورند.

55. les pires bêtes, auprès d'Allah, sont ceux qui ont été infidèles (dans le passé) et qui ne croient donc point (actuellement),

در آيه 22 اين سوره، "شرّ الدّوابّ" را كساني دانست كه نمي انديشند، اين جا (آيه 55) كساني را كه ايمان نمي آورند و كفر مي ورزند مي داند. پس ريشه كفر، عدم تعقل صحيح است. قرآن، سيماي انسان را در عقل و ايمان مي داند، كه اگر تعقل نكرد، يا كفر ورزيد، از مدار انسانيت خارج است. پس انسان واقعي، عاقل و مؤمن است.،

آری کافری که حق را فهمید اما ایمان نمی آورد، ممكن است، نزد مردم عنواني داشته باشد، ولي نزد خدا بدترين حيوان است.

آنان كه نداي انبياء را بشنوند و بي تفاوت باشند، بدترين جنبندگانند.

- گاهي كفر، براي انسان ملكه مي شود و آينده او را هم تيره مي كند.

- کفر، انسان را به مراتب پست حیوانیت سقوط می دهد.

 

الَّذِينَ عَاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ وَهُمْ لا يَتَّقُونَ (٥٦)

56. they are those with whom You made a covenant, but they break their Covenant Every time and they do not fear Allâh.

56* از بدترين جنبندگان نزد خدا، آنانند كه از ايشان پيمان گرفته اي، سپس پيمان خود را هر بار مي شكنند و در حفظ پيمانشان، اهل تقوا و پروا نيستند.

56. Ceux-là mêmes avec lesquels Tu as fait un pacte et qui chaque fois le rompent, sans aucune crainte [d'Allah].

پيمان يهود با پيامبر(ص) آن بود كه به مشركان كمك نكنند و در صدد آزار مسلمانان برنيايند، ولي اين يهوديان پيمان را شكسته، در جنگ خندق به مشركان كمك كرده و اسلحه فروختند.

- در روایات آمده است: کسی که وفادار نباشد و پیمان شکنی کند، منافق است، هر چند نماز بخواند و روزه بگیرد.

پيمان شكني، با انسانيت سازگار نيست. پيمان شكني، شيوه كافران است.

- پیمان شکنی دلیل بر پیمان نبستن مجدد نیست.

- کفر، زمینه پیمان شکنی است.

- پیمان شکنی، بی تقوایی است.

- خطر بیشتر از سوی کسانی است که پیمان شکنی شیوه و خصلت آنان شده و از آن پروایی ندارند.

 

فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِي الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ (٥٧)

57. so if You gain the mastery over them In war, Punish them severely In order to disperse those who are behind them, so that they may learn a lesson.

57* اي پيامبر! هر گاه با آنان درگير شدي، (با عقوبت دشمن) پشت سري هاي آنان را به وحشت افكنده و متفرق ساز، باشد كه پند گيرند و دست از توطئه بردارند.

57. donc, Si Tu les maîtrises à la guerre, inflige-leur un châtiment exemplaire de Telle sorte que ceux qui sont derrière eux soient effarouchés. afin qu'ils se souviennent.

 

وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيَانَةً فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلَى سَوَاءٍ إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْخَائِنِينَ (٥٨)

58. if You (O Muhammad ) fear treachery from any people throw back (their covenant) to them (so as to be) on equal terms (that there will be no more Covenant between You and them). certainly Allâh likes not the treacherous.

58* و اگر با نشانه هايي از گروهي خوف آن داشتي كه در پيمان خيانت كنند، يك سره پيمان را لغو و به آنان اعلام كن كه همانند خودشان عمل خواهي كرد، همانا خداوند خائنان را دوست ندارد.

58. et Si jamais Tu crains vraiment une trahison de la part d'un peuple, dénonce alors le pacte (que Tu as conclu avec), d'une façon franche et loyale car Allah n'aime pas les traîtres.

"تثقفنّهم" از "ثقف" به معناي درك چيزي از روي دقت و سرعت است. يعني در برخورد با كفار، با هوشياري كامل مواجه شويد تا غافلگير نشويد.

- "تشريد" به معناي ايجاد نا امني و اضطراب و متفرق ساختن است. يعني چنان به دشمن حمله كنيد و برنامه ريزي جنگي داشته باشيد كه حاميان پشت پرده و نيروهاي پشت جبهه آنان، به وحشت افتند و به فكر حمله و پشتيباني نباشند.

با آن كه اسلام، دين رأفت و رحمت است، ولي خيانت و پيمان شكني و به هم زدن نظام و امنيت را تحمل نمي كند.

- برخورد شما در برابر دشمنان، باید غافلگیر کننده، سریع، دقیق و کوبنده باشد.

- آگاهی و دید رهبر مسلمین باید به قدری باشد که وسعت و دنباله توطئه و توطئه گران را بشناسد و بر علیه آنان تصمیم درست و قاطع بگیرد.

- به دفاع های روز مره و خط اول بسنده نکنیم و از عقبه های دشمن و طراحان صحنه غافل نشویم.

- کیفر  پیمان شکنی که امنیت و ثبات جامعه را به هم می زنند، آن است که آنان را وحشت زده و مضطرب سازیم.

- جامعه اسلامی باید هیبت و شکوت داشته باشد.

- از کفار، زهر چشم بگیریم تا از فکر حمله مجدد به ما صرف نظر کنند.

- اسلام در کنار تبلیغ و موعظه، دین اعمال قدرت و برخورد با پیمان شکنی و اخلال گران نیز هست.

 

وَلا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَبَقُوا إِنَّهُمْ لا يُعْجِزُونَ (٥٩)

59. and let not those who disbelieve think that they can outstrip (escape from the punishment). Verily, they will never be Able to save themselves (from Allâh's punishment).

59* و كفار خيال نكنند كه جلو افتاده اند، قطعاً شما را ناتوان نمي سازند.

59. que les mécréants ne pensent pas qu'ils nous ont échappé. non, ils ne pourront jamais nous empêcher (de les rattraper à n'importe quel moment).

"فانبذ اليهم" از "نبذ"، به معناي افكندن است. در اين جا (آيه 58) افكندن پيمان به طرف دشمن، يعني قبلاً اعلام كردن و پيمان را لغو كردن تا غافلگير نشوند و شما ناجوانمردي نكرده باشيد.

- "علي سواء"، يا به معناي مقابله به مثل است، يعني همان گونه كه آنان در فكر توطئه و پيمان شكني اند، شما هم پيمان را لغو كنيد يا به معناي لغو آشكار قرار داد «تفسير نمونه»، يا رفتار عادلانه با دشمن «الميزان».

- آيه در مورد آن جاست كه قرائني بر توطئه دشمن براي هجوم است، كه براي پيشگيري، بايد پيشدستي در لغو پيمان نمود.

در مسائل مهم نظامی و اجتماعی، منتظر وقوع خیانت نباشید، بلکه باید با احتمال خیانت نیز اقدام کرد.

- اسلام به قراردادها و معاهدات خود پایبند است و تا خوف خیانتی نیست، وفا لازم است.

- با دشمن هم عدل و انصاف داشته باشيد.

- لغو قرار داد، به خاطر مقابله به مثل، عادلانه است.

- خيانت از هر كه باشد، حرام و زشت است. چه كافر و چه مسلمان.

- جنگ، قبل از اعلام، خيانت است.

- حتی اگر از خیانت دشمن بیم دارید، ناجوانمردی نکنید و لغو پیمان را اعلام کنید.

- از سنت های الهی نمی توان پیشی گرفت.

- کافران با خیانت به جایی نمی رسند.

 

وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لا تُظْلَمُونَ (٦٠)

60. and make ready against them All You can of power, including steeds of war (tanks, planes, missiles, artillery, etc.) to threaten the enemy of Allâh and Your enemy, and others besides whom, You may not know but whom Allâh does know. and whatever You shall spend In the Cause of Allâh shall be repaid unto you, and You shall not be treated unjustly.

60* و براي مقابله با دشمن، هر چه در توان داريد از نيرو و از اسب هاي آماده بسيج كنيد تا دشمن خدا و دشمن خودتان و نيز دشمناني غير از اينان را كه شما آنان را نمي شناسيد ولي خداوند آنها را مي شناسد به وسيله آن بسيج بترساند و در راه خدا هر چه انفاق كنيد، پاداش كامل آن به سوي شما خواهد آمد و به شما ستم نخواهد شد.

60. et préparez [pour lutter] contre eux Tout ce que vous pouvez comme force et comme cavalerie équipée, afin d'effrayer l'ennemi d'Allah et le vٍtre, et d'autres encore que vous ne connaissez pas en dehors de ceux-ci mais qu'Allah connaît. et Tout ce que vous dépensez dans le sentier d'Allah vous sera remboursé pleinement et vous ne serez point lésés.

آيه 60، دستور آماده باش همه جانبه مسلمانان در برابر دشمنان و تهيه هر نوع سلاح و امكانات و وسايل و شيوه هاي تبليغي حتي شعار و سرود و .. است كه سبب هراس كفار از نيروي رزمي مسلمانان مي شود. پيامبر(ص) وقتي خبر شد كه در يمن اسلحه جديدي ساخته شده، كسي را براي تهيه به يمن فرستاد. از آن حضرت نقل شده: با يك تير، سه نفر به بهشت مي روند «سازنده، آماده كننده، تير انداز».

- در اسلام مسابقات تير اندازي و اسب سواري و برد و باخت مالي در آنها جايز شمرده شده تا آمادگي رزمي ايجاد شود.

- "ضمير "لهم" به كفار و كساني كه در آيه قبل مطرح بود و بيم خيانتشان مي رفت، بر مي گردد.

مسلمانان بايد آمادگي رزمي كامل و تجهيزات و نفربر و ... داشته باشند و از پيش منتظره حمله دشمن باشند.

- هدف از آمادگی نظامی، حفظ مکتب و وطن مسلمانان است، نه غارت و استعمار و امثال آن.

- همه جا منطق و مذاكره، كار ساز و كافي نيست، گاهي هم بايد قدرت به ميان آيد.

- در هر زمان، پيشرفته ترين امكانات رزمي را براي دفاع آماده كنيد و از هيچ چيز فرو گذار نكنيد، چه قدرت سياسي و نظامي، چه امكانات تبليغي و تداركاتي و ...

- ايجاد رعب در دشمن، حتي با قيافه هم لازم است.

- وحدت و يكپارچگي هم نوعي قدرت است كه بايد فراهم آورد، چون با وجود تفرقه، نمي توان دشمن را ترساند.

- در اسلام، همه مسلمانان سربازند و بسيج مردمي ضروري است.

- هم ارزش ها بايد حفظ شود و هم حقوق انساني مسلمانان.

- در اسلام، مكتب مطرح است، نه اغراض شخصي، نژادي و قومي.

- به شرطي خير و بركت و آثار انفاق هاي شما به شما بر مي گردد كه در راه خدا باشد، نه ريا، سُمعه، خود نمايي و رو درواسي.

- تمام مسلمانان باید اماده رویارویی با توطئه های دشمن باشند و دوره های رزمی را دیده باشند.

- برای ارهاب و ترساندن دشمنان، حتی آموزش نظامی برای زنان کارساز است.

- به امکانات امروز قانع نباشید و تجهیزات نظامی و دفاعی را تا مرز تهدید دشمنان گسترش دهید.

- اسب های جنگی، آن روز و ابزار نظامی امروز، باید به حال آماده باش نگهداری و تغذیه شود.

- هم آمادگی نیروها لازم است، هم تجهیزات.

- اسلام باید نظام و حکومت داشته باشد، چون بدون آن دشمنان هراسی ندارند.

- باید بنیه دفاعی مسلمانان در زمینه های فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، نظامی، عقیدتی و ... چنان قوی باشد که دشمن از هر جهت بترسد و توطئه هایش خنثی شود.

- تامین قدرت دفاعی، بودجه لازم دارد، موعظه و شعار کافی نیست.

- مردم باید در بودجه جنگ و تامین جبهه، مشارکت کنند و این تنها مخصوص زمان جنگ نیست.

- کمک به جبهه، تنها کمک مالی نیست، کمک از هر راهی: مال، جان، آبرو، اطلاعات، قلم و ... لازم است.

- هرگونه تلاش و انفاق و بکارگیری امکانات برای تقویت بنیه نظامی حکومت اسلامی، از مصادیق انفاق در راه خداست.

- تضییع حقوق دیگران و پرداخت نکردن مزد و پاداش کارها به طور کامل، ظلم است.

 

وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٦١)

61. but if they incline to peace, You also incline to it, and (put your) trust In Allâh. Verily, He is the All-Hearer, the All-Knower.

61* و اگر دشمنان به صلح تمايل داشتند، تو نيز تمايل نشان بده و بر خداوند توكل كن، همانا او شنوا و داناست.

61. et s'ils inclinent à la paix, incline vers celle-ci (toi aussi) et place Ta confiance en Allah, car C'est Lui l'Audient, l'Omniscient.

حضرت علی(ع) به مالک اشتر می نویسد: صلح پیشنهادی دشمن را رد مکن، ولی پس از صلح هوشیار باش و از نیرنگ دشمن برحذر باش، چون گاهی نزدیکی دشمن، برای غافلگیر کردن است.

اسلام، جنگ طلب نيست.

- مسلمانان بايد در مرحله اي از قدرت باشند كه تقاضاي صلح، از سوي دشمن باشد.

- وقتي به قدرت رسيديد، سوء استفاده نكنيد.

- در پذيرش پيشنهاد صلح، به خدا توكل كنيد.

- ایمان به شنوایی مطلق و علم فراگیر خداوند، زمینه ساز توکل انسان به اوست.